અરાવલ્લી પર્વતમાળા ખનન પ્રતિબંધ અંગે કેન્દ્ર સરકારે ઐતિહાસિક નિર્ણય લીધો છે. દિલ્હીથી ગુજરાત સુધી નવી ખનન લીઝ પર સંપૂર્ણ રોક, જાણો પર્યાવરણ અને સ્થાનિક લોકો માટે તેના ફાયદા.
અરાવલ્લી પર્વતમાળાના સંરક્ષણ માટે કેન્દ્ર સરકારનો ઐતિહાસિક પગલું
પર્યાવરણ અને કુદરતી વારસાની સુરક્ષા માટે કેન્દ્ર સરકારે એક મહત્વપૂર્ણ અને કડક નિર્ણય લઈને દેશભરમાં ચર્ચા જગાવી છે. વિશ્વની સૌથી પ્રાચીન પર્વતમાળાઓમાં ગણાતી “અરાવલ્લી પર્વતમાળા” ને ગેરકાયદેસર ખનન, જમીન દબાણ અને સતત થતા પર્યાવરણીય નુકસાનથી બચાવવા હવે સરકાર સખ્ત વલણ અપનાવી રહી છે. દિલ્હીથી લઈને ગુજરાત સુધી વિસ્તરેલી આ પર્વતમાળામાં કોઈપણ નવી ખનન લીઝ મંજૂર ન કરવા માટે સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો છે, જેને પર્યાવરણ સંરક્ષણની દૃષ્ટિએ ઐતિહાસિક પગલું માનવામાં આવી રહ્યું છે.
મહત્વપૂર્ણ માહિતી (Important Information Table)
| મુદ્દો | વિગત |
|---|---|
| પર્વતમાળાનું નામ | અરાવલ્લી પર્વતમાળા |
| સરકારનો નિર્ણય | નવી ખનન લીઝ પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ |
| લાગુ વિસ્તાર | દિલ્હી, હરિયાણા, રાજસ્થાન અને ગુજરાત |
| નિર્ણય લેનાર મંત્રાલય | કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને જળવાયુ પરિવર્તન મંત્રાલય |
| પ્રતિબંધનો પ્રકાર | તમામ નવી Mining Lease પર સંપૂર્ણ રોક |
| મુખ્ય હેતુ | પર્યાવરણ સંરક્ષણ અને કુદરતી વારસાનું જતન |
| વૈજ્ઞાનિક મહત્વ | રણના વિસ્તરણ પર નિયંત્રણ, વરસાદી સંતુલન |
| પર્યાવરણીય લાભ | ભૂગર્ભ જળસ્તર સુધારણા, વન્યજીવ સંરક્ષણ |
| સ્થાનિક લાભ | પાણી ઉપલબ્ધતા, ખેતી અને પર્યાવરણ આધારિત રોજગાર |
| લાંબા ગાળાનો અસર | આવનારી પેઢી માટે અરાવલ્લીનું સંરક્ષણ |
આ દ્વારા સ્પષ્ટ થાય છે કે કેન્દ્ર સરકારનો નિર્ણય માત્ર ખનન પર પ્રતિબંધ પૂરતો નથી, પરંતુ અરાવલ્લી પર્વતમાળાના પર્યાવરણીય સંતુલન, સ્થાનિક લોકોના જીવન અને દેશના કુદરતી વારસાને લાંબા સમય સુધી સુરક્ષિત રાખવા માટેનો વ્યાપક અને દુરગામી પગલું છે.
પર્યાવરણ મંત્રાલયની સ્પષ્ટ અને કડક સૂચનાઓ
કેન્દ્રીય પર્યાવરણ, વન અને જળવાયુ પરિવર્તન મંત્રાલય દ્વારા આ નિર્ણયની સત્તાવાર જાહેરાત કરવામાં આવી છે. મંત્રાલયે ગુજરાત, રાજસ્થાન, હરિયાણા અને દિલ્હી સહિત અરાવલ્લી પર્વતમાળાથી જોડાયેલા તમામ રાજ્યોને સ્પષ્ટ માર્ગદર્શિકા આપી છે કે હવે કોઈપણ નવી ખનન પ્રવૃત્તિ માટે મંજૂરી આપવામાં નહીં આવે. સાથે જ, પહેલાથી ચાલી રહેલી ખનન પ્રવૃત્તિઓ પર પણ કડક દેખરેખ રાખવાની સૂચના આપવામાં આવી છે, જેથી નિયમોનું ઉલ્લંઘન ન થાય.
આ પણ ખાસ વાંચો:
- Saurashtra University Recruitment 2025: 71 બિન-શૈક્ષણિક જગ્યાઓ માટે ભરતી જાહેર
- India Post Gujarat Staff Car Driver Recruitment 2025: સ્ટાફ કાર ડ્રાઈવર ભરતી જાહેર
અરાવલ્લીનું પર્યાવરણીય અને વૈજ્ઞાનિક મહત્વ
અરાવલ્લી પર્વતમાળા માત્ર પહાડોની શ્રેણી નથી, પરંતુ તે ઉત્તર અને પશ્ચિમ ભારતના પર્યાવરણીય સંતુલન માટે રક્ષાકવચ સમાન છે. આ પર્વતમાળા રણના વિસ્તરણને અટકાવવામાં મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે અને રાજસ્થાન તેમજ આસપાસના વિસ્તારોમાં હવામાન સંતુલિત રાખવામાં મદદરૂપ થાય છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે અરાવલ્લીનું અસ્તિત્વ જળવાઈ રહે તો વરસાદી પેટર્નમાં સ્થિરતા રહે છે અને જમીનની ઉર્વરતા પણ જળવાઈ રહે છે.
ગેરકાયદેસર ખનનથી થયેલું નુકસાન
છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં અણિયંત્રિત અને ગેરકાયદેસર ખનનના કારણે અરાવલ્લી પર્વતમાળાના અનેક ભાગોમાં ભારે નુકસાન થયું હતું. પહાડો કાપવામાં આવતા જંગલો ઘટ્યા, વન્યજીવોના નિવાસસ્થાન ખોરવાયા અને ભૂગર્ભ જળસ્તર નીચે જવાનું શરૂ થયું. અનેક વિસ્તારોમાં પાણીની તંગી અને માટી ધોવાઈ જવાની સમસ્યા પણ વધી હતી, જેનો સીધો અસર સ્થાનિક વસ્તી પર પડ્યો હતો.
સ્થાનિક લોકો અને ભવિષ્યની પેઢીઓ માટે લાભ
કેન્દ્ર સરકારના આ નિર્ણયથી સ્થાનિક સમુદાયોને લાંબા ગાળે મોટો લાભ થવાની શક્યતા છે. જંગલો અને પહાડો સુરક્ષિત રહેશે તો વરસાદી પાણીનું સંગ્રહણ વધશે, ખેતી માટે પાણી ઉપલબ્ધ રહેશે અને પર્યાવરણ આધારિત રોજગારના અવસર પણ સર્જાશે. સાથે જ, આ નિર્ણય આવનારી પેઢીઓ માટે કુદરતી વારસાને સુરક્ષિત રાખવાનો મજબૂત આધાર તૈયાર કરે છે.
સરકારનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે આ પ્રતિબંધ સમગ્ર અરાવલ્લી વિસ્તારમાં સમાન રીતે લાગુ પડશે અને કોઈપણ પ્રકારની છૂટછાટ આપવામાં નહીં આવે. પર્યાવરણ નિષ્ણાતો અને સામાજિક સંગઠનો દ્વારા પણ આ નિર્ણયને આવકાર આપવામાં આવી રહ્યો છે અને તેને ભારતના પર્યાવરણીય સંરક્ષણ માટે એક મજબૂત પગલું ગણાવવામાં આવી રહ્યું છે.
