BRICS Gold Reserves સતત વધી રહ્યા છે. રશિયા, ચીન સહિત BRICS દેશો સોનાની આક્રમક ખરીદી કરી રહ્યા છે, જેના કારણે વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થામાં US ડોલરના પ્રભુત્વ પર મોટો સવાલ ઊભો થયો છે.
વૈશ્વિક આર્થિક વ્યવસ્થામાં એક શાંત પરંતુ નિર્ણાયક ફેરફાર ચાલી રહ્યો છે. દુનિયાના સોનાના ભંડાર અને ઉત્પાદન પર BRICS દેશોની પકડ સતત મજબૂત બની રહી છે. આજની સ્થિતિએ BRICS દેશો અને તેમના વ્યૂહાત્મક સાથીઓ મળીને વૈશ્વિક ગોલ્ડ સપ્લાયના લગભગ 50 ટકા હિસ્સા સુધી પહોંચી ગયા છે. આ પરિસ્થિતિને વૈશ્વિક નાણાકીય શક્તિ સંતુલનમાં મોટા વળાંક તરીકે જોવામાં આવી રહી છે, ખાસ કરીને અમેરિકી ડોલરના પ્રભુત્વના સંદર્ભમાં.
BRICS એટલે શું?
BRICS એટલે કે Brazil, Russia, India, China અને South Africa—આ તમામ દેશો છેલ્લા કેટલાક વર્ષોથી સોનાને ફરીથી પોતાની નાણાકીય સુરક્ષાનું કેન્દ્ર બનાવી રહ્યા છે. ડોલર પરની પરંપરાગત નિર્ભરતા ઘટાડીને સોનામાં રોકાણ કરવું હવે તેમની વ્યૂહાત્મક પસંદગી બની ચૂકી છે.
રશિયા અને ચીન આ ગોલ્ડ સ્ટ્રેટેજીના મુખ્ય સ્તંભ તરીકે સામે આવ્યા છે. વર્ષ 2024 દરમિયાન ચીન દ્વારા અંદાજે 380 ટન સોનાનું ઉત્પાદન થયું હતું, જ્યારે રશિયાએ લગભગ 340 ટન સોનાનું યોગદાન આપ્યું હતું. આ આંકડા માત્ર ઉત્પાદન સુધી સીમિત નથી; BRICS દેશોની સેન્ટ્રલ બેન્કો દ્વારા સોનાની આક્રમક ખરીદી પણ નોંધપાત્ર રહી છે. 2020થી 2024 વચ્ચે વૈશ્વિક સેન્ટ્રલ બેન્ક ગોલ્ડ ખરીદીમાં 50 ટકા કરતાં વધુ હિસ્સો BRICS દેશોનો રહ્યો હતો.
આ પણ ખાસ વાંચો:
BRICS ગોલ્ડ રીઝર્વ
આ પ્રવાહમાં બ્રાઝીલનો તાજેતરનો નિર્ણય પણ મહત્વનો છે. સપ્ટેમ્બર 2025માં બ્રાઝીલે 16 ટન સોનાની ખરીદી કરી, જે વર્ષ 2021 પછીની તેની પ્રથમ મોટી ખરીદી હતી. આ પગલું એ સંકેત આપે છે કે BRICSના તમામ સભ્યો ધીમે ધીમે એકસમાન દિશામાં આગળ વધી રહ્યા છે—વધુ સોનું સંગ્રહવું, ઓછું વેચવું અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં પોતાની સ્થિતિ મજબૂત કરવી.
આ બદલાવને વૈશ્વિક રાજકીય સંદર્ભથી અલગ કરીને જોવો મુશ્કેલ છે. ડોલર આધારિત વૈશ્વિક નાણાકીય વ્યવસ્થાને પડકારરૂપ બનતી આ સ્થિતિ અમેરિકન નીતિ નિર્માતાઓ માટે અસ્વસ્થતા ઊભી કરી શકે છે. ખાસ કરીને Donald Trump જેવા નેતાઓના સમયમાં ડોલરના પ્રભુત્વને લઈને જે ચર્ચાઓ થઈ છે, તેના પ્રકાશમાં BRICSની આ ગોલ્ડ સ્ટ્રેટેજી વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
BRICSની આ “ડ્યુઅલ સ્ટ્રેટેજી”—એક તરફ સોનાના ઉત્પાદન અને ભંડારમાં વધારો, બીજી તરફ ડોલર આધારિત વેપાર વ્યવસ્થાથી ધીમે ધીમે દૂર થવું—આ બધું વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે. આજે BRICS દેશો વિશ્વ વેપારનો અંદાજે 30 ટકા હિસ્સો ધરાવે છે. આવી સ્થિતિમાં તેમની સામૂહિક નાણાકીય પસંદગીઓ વૈશ્વિક બજારોને સીધી અસર કરે છે.
છેલ્લા દાયકામાં Intra-BRICS ટ્રેડમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે. ભારત–રશિયા, ચીન–બ્રાઝીલ જેવા દ્વિપક્ષીય વેપારમાં સ્થાનિક ચલણોના ઉપયોગ તરફ ઝુકાવ વધી રહ્યો છે. તેનો મુખ્ય હેતુ ટ્રાન્ઝેક્શન ખર્ચ ઘટાડવો અને ડોલરની લિક્વિડિટી સાઈકલ્સ પરની નિર્ભરતા મર્યાદિત કરવો છે.
સારાંશરૂપે કહીએ તો, BRICS દેશોની ગોલ્ડ રિઝર્વ નીતિ માત્ર રોકાણનો નિર્ણય નથી, પરંતુ વૈશ્વિક આર્થિક શક્તિ સંતુલનમાં ધીમે ધીમે થતો મોટો ફેરફાર છે. સોનાની વધતી પકડ સાથે હવે સવાલ એ નથી કે “શું ડોલરનું પ્રભુત્વ ઘટશે?”, પરંતુ “ક્યારે અને કેટલી ઝડપથી?”
